https://www.hafta.com.tr/teknede-saglikli-bir-yazin-sifreleri-56846
Maviliklerin insanı cezbeden büyüsü karşısında genellikle güneşin yakıcı etkisi gözden kaçar. Bu nedenle teknede mutlaka bimini olmalı ve koruyucu krem kullanılmalıdır.
(07.09.2025)
Hakan Atis
Yüzerken çok daha kolay güneş yanığı oluşur. Dik gelen ışınların yanı sıra hem denizden hem de tekneden yansıyan güneş ışınları ekstra ışık kaynağı meydana getirir. Böylece güneş yanığı şiddetlenir. Yanık demişken belirtmekte fayda var; herkesin bildiğinin aksine birinci derece yanık en basit olanıdır.
Sadece deride kızarıklık ve hafif bir yanma hissi vardır. İkinci derece yanıkta yanan bölge su toplamıştır; şiddetli ağrı ve yanma vardır. Üçüncü derece yanıklar kaslara ve kemiklere kadar ulaşan yanıklardır. Sinirler de yandığı için ağrısızdır. Güneş yanıkları sadece birinci veya ikinci derece olabilir.
Deniz sezonunun olanca hızıyla devam ettiği şu günlerde, Türkiye’nin önde gelen dermatologlarından Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Tuğrul Dereli önemli uyarılarda bulunuyor. Öncelikle bir gerçeğin altını çizelim: Her zaman güneş yanığı oluşmaz. Bunun bazı şartları vardır. Örneğin güneş ışınlarının daha dik geldiği öğle vakitlerinde yanık daha kolay oluşur. Sabah 10’dan önce veya öğleden sonra 17’den sonra ise kolay kolay oluşmaz.
Cilt Yapınıza Dikkat
Deniz sezonunda ister teknede olun ister karada, cilt yapınızı mutlaka dikkate alın. Zira yanık oluşmasında ten yapınız çok önemlidir. Cilt tiplendirmesi (renge göre) birden altıya kadar yapılır.
Tip 1: Her zaman yanık oluşur ama asla bronzlaşmaz. Sarışın, bembeyaz tenli, genellikle çilli ve renkli gözlü kişiler.
Tip 2: Kolay yanar ama hafif bronzlaşabilir.
Tip 3: Yaz aylarında uzun süre güneşte kalmadıkça yanmaz.
Tip 4-6: Koyu esmerler, Güney Amerika yerlileri ve siyahilerde yanık doğal olarak oluşmaz.
Bizi güneş ışınlarından koruyan koyu renkli pigment maddesi melanindir. Derinin en üst tabakasında bulunan melanosit hücreleri tarafından üretilir ve epitel hücrelerine nakledilir. Bu, son derece önemli bir süreçtir.
Bronzlaşma Evresi
Siyah renkli melanin, epitel hücresinin çekirdeğini bir şemsiye gibi sararak zararlı güneş ışınlarından korur. Yaz aylarında ani olarak güneşle karşılaşan açık renk ciltteki melanin miktarı doğal olarak yeterli olmaz ve yanık oluşur. Böyle durumlarda melanositler, ellerindeki yedek melanini hemen transfer etseler de yenisinin üretimi için birkaç gün gerekir. Dolayısıyla güneşle karşılaşılan ilk 2–3 günde temas süresini kısa tutmakta fayda vardır.
Teknede güneş yanığı, eğer oturuluyorsa en çok omuzlarda ve uylukların ön kısmında; yatılıyorsa yüz, karın veya sırtta meydana gelir. Birinci derece yanıklar (sadece derinin kızardığı durumlar) genellikle tehlike oluşturmaz. Gölge bir yere geçmek, serin-soğuk duş almak, güneş sonrası (aftersun) kremlerini sürmek yeterli olabilir. İkinci derece yanıklar yaygınsa —örneğin tüm karın veya sırt su toplamışsa— acilen doktora başvurmak gerekir.
Önlem Alın
Prof. Dr. Tuğrul Dereli’nin tavsiyelerine göre hafif güneş yanıklarında yapılabilecek en iyi şey, pamuklu bir fanilayı çeşme suyu ile ıslatıp giymektir. Su buharlaşırken deride birikmiş olan ısıyı alır. Her 2–3 saatte yeniden ıslatılarak ağrı-acı geçinceye kadar uygulanabilir. Eğer yanık uyluklar ya da bacaklardaysa, aynı yöntem pamuklu şort veya pantolonla da yapılabilir.
Bir süre sonra deri kuruluğuna bağlı gerginlik hissi oluşmaya başlar. Bu durumda çinko oksit, çay ağacı yağı veya hamamelis bitkisi ekstraktı içeren krem, losyon veya jeller sürülebilir. Pomadlar (merhemler) yağlı olup ısı çıkışını engelledikleri için tercih edilmez. Diş macunu, yoğurt gibi şeylerin sürülmesi ise kesinlikle zararlıdır!
Ayrıca bol su, tercihen tuzlu ayran veya mineral soda içmek, su-elektrolit dengesi için son derece faydalıdır.
Acil Durum
Göz kararması, bayılma gibi durumlarda acilen en yakın sağlık ünitesine gidip damar yoluyla sıvı verilmesi gerekebilir. Ayrıca ağrının giderilmesi için bazı ilaçlar alınabilir. Ancak en doğrusu vakit kaybetmeden doktora başvurmaktır.
Peki, yanıkların can sıkıcı etkilerinden korunmak için neler yapılabilir?
– Pamuklu-keten, ultraviyole korumalı, ışık geçirmeyen giysiler
– Geniş kenarlıklı, dışı açık renk ama içi koyu renkli şapkalar (Meksika tipi hasır şapkalar idealdir)
– Güneş koruyucu jel, losyon veya kremleri güneşe çıkmadan en az yarım saat önce sürmek
Yine de en iyisi doğrudan güneş altında durmamak, gölgede kalmaktır. Hele hele tekneniz sakin bir koyda alargada ise öğle saatlerinde kendinizi güneşe bırakıp riske atmayın.
Uzun seyirlere çıkacaklara da bir önerim var: Sağlık kontrolünden geçip gönül rahatlığıyla maviliklere yelken açmak her zaman en güvenilir yoldur.
Pruvanız neta, rüzgâr kolayınıza olsun. Esen kalın.
Mavi Dünya 
Yorum bırakın